Test ortamı: CentOS 7.9
Dosya sistemleri: XFS / EXT4
Okuma süresi: ~5 dakika
Giriş
CentOS tabanlı sanal sunucularda disk alanının dolması, sistem performansını ve servis sürekliliğini doğrudan etkileyen kritik bir durumdur. Özellikle log dosyaları, veritabanları ve uygulama verileri zamanla disk kullanımını artırarak beklenmeyen kesintilere yol açabilir.
Bu rehberde, CentOS 7.9 işletim sistemi kullanılan bir sunucuda disk alanının veri kaybı yaşanmadan nasıl genişletileceği adım adım ele alınmaktadır. Anlatım boyunca hem LVM kullanılan hem de standart (LVM olmayan) disk yapılarına sahip sistemler için uygulanabilecek yöntemler ayrı başlıklar altında açıklanmıştır.
Bu içerik, sistem yöneticilerinin ve teknik ekiplerin disk doluluk problemlerini güvenli, hızlı ve güncel yöntemlerle çözebilmesi amacıyla hazırlanmıştır.
Disk Genişletme Öncesi Ortak Adımlar
Disk genişletme işlemi sırasında uygulanacak adımlar, sunucunun LVM yapısına sahip olup olmamasına göre kısmen farklılık gösterse de, bazı işlemler tüm senaryolar için ortaktır. Bu bölümde yer alan adımlar, hem LVM kullanılan hem de standart disk yapısına sahip CentOS 7 sunucular için geçerlidir.
Aşağıdaki işlemler tamamlandıktan sonra, sunucunun disk yapısına uygun genişletme adımlarına geçilebilir.
Sanal Sunucuya Yeni Disk Alanı Eklenmesi
Disk genişletme işlemine başlamadan önce, sanal sunucunun disk kapasitesi kullanılan sanallaştırma platformu üzerinden artırılmalıdır. Bu işlem;
- VMware
- Proxmox
- Hyper-V
- KVM
gibi altyapılarda farklı adımlar içerebilir. Disk kapasitesi artırıldıktan sonra, işletim sisteminin bu değişikliği algılaması için sunucu tarafında disk taraması yapılması gerekmektedir.
Yeni Disk Alanının Sunucuya Tanıtılması
Disk kapasitesi artırıldıktan sonra, işletim sisteminin yeni alanı algılaması için disk yeniden taranmalıdır. Aşağıdaki komut ile mevcut disk üzerinde yapılan kapasite artışı sisteme bildirilir.
echo 1 > /sys/class/block/sda/device/rescan
Bu işlem sonrasında disk boyutundaki artış işletim sistemi tarafından görülebilir hale gelir.
Growpart Aracının Kurulması
Disk bölümlerini güvenli ve veri kaybı olmadan büyütmek için growpart aracı kullanılacaktır. Growpart, mevcut partition yapısını bozmadan disk alanını genişletmeye olanak tanır.
Sunucuda growpart aracı yüklü değilse aşağıdaki komut ile kurulabilir.
sudo yum install cloud-utils-growpart -y
Kurulum tamamlandıktan sonra disk genişletme işlemlerine geçilebilir.
Sunucunun LVM Yapısının Kontrol Edilmesi
Disk genişletme yönteminin doğru belirlenebilmesi için sunucunun LVM kullanıp kullanmadığı kontrol edilmelidir. Bunun için aşağıdaki komut çalıştırılır.
lsblk
Komut çıktısında TYPE sütununda lvm ifadesi yer alıyorsa, sistem LVM yapısını kullanıyor demektir.
Genişletilecek Bölümün Tespit Edilmesi
Mevcut disk ve partition yapısını detaylı olarak görüntülemek için aşağıdaki komut kullanılır.
fdisk -l
Çıktıdan, disk üzerinde genişletilecek en son partition numarası not edilmelidir.
Genellikle:
LVM kullanılan sistemlerde: sda2
LVM kullanılmayan sistemlerde: sda3
şeklinde yapılandırma görülür.
LVM Kullanılan Sunucularda Disk Genişletme
Bu bölümde, LVM (Logical Volume Manager) kullanılan CentOS 7 sunucularda disk alanının nasıl genişletileceği adım adım ele alınmaktadır. Varsayılan CentOS kurulumlarında disk yapısı genellikle LVM olarak yapılandırıldığı için, bu senaryo en sık karşılaşılan durumdur.
İşlemler sırasında mevcut veriler korunur ve servis kesintisi yaşanmaz.
1. Partition Alanının Büyütülmesi
Disk kapasitesi artırıldıktan sonra, ilgili partition growpart aracı kullanılarak genişletilir. Aşağıdaki komut, LVM kullanılan sistemlerde genellikle root diskine karşılık gelen partition’ı büyütür.
sudo growpart /dev/sda 2
Bu adım sonrasında, LVM üzerinde kullanılabilir boş alan oluşur.
2. Physical Volume’un Güncellenmesi
Partition genişletildikten sonra, LVM’in bu yeni alanı kullanabilmesi için physical volume yeniden boyutlandırılmalıdır.
sudo pvresize /dev/sda2
Bu adım sonrasında, LVM üzerinde kullanılabilir boş alan oluşur.
3. Genişletilecek Logical Volume’un Belirlenmesi
Disk kullanım bilgilerini görüntülemek ve root dizinin hangi logical volume üzerinde bulunduğunu tespit etmek için aşağıdaki komut çalıştırılır.
df -h
Komut çıktısında / (root) dizinin bağlı olduğu logical volume not edilmelidir.
4. Logical Volume’un Genişletilmesi
Oluşturulan boş alanın tamamı, belirlenen logical volume’a eklenir. Aşağıdaki komut, root dizinini kullanan logical volume’u genişletir ve dosya sistemini otomatik olarak büyütür
sudo lvextend -r -l +100%FREE /dev/mapper/centos-root
Bu komut sayesinde ek bir dosya sistemi komutu çalıştırmaya gerek kalmaz.
5. Son Kontrol
Disk genişletme işleminin başarıyla tamamlandığını doğrulamak için disk kullanım durumu tekrar kontrol edilir.
df -h
Yeni disk alanının kullanılabilir olduğu görülüyorsa, LVM kullanılan sistemler için işlem tamamlanmıştır.
LVM Kullanılmayan Sunucularda Disk Genişletme
Bu bölüm, disk yapısında LVM kullanılmayan CentOS 7 sunucular için geçerlidir. Bu tür yapılar genellikle manuel partition oluşturulmuş veya eski kurulumlara sahip sistemlerde görülür.
1. Partition Alanının Büyütülmesi
LVM kullanılmayan yapılarda, disk üzerindeki ilgili partition growpart aracı ile genişletilir.
sudo growpart /dev/sda 3
Bu işlem, partition seviyesinde disk alanını büyütür.
2. Dosya Sisteminin Genişletilmesi
Partition genişletildikten sonra, kullanılan dosya sistemine göre aşağıdaki komutlardan biri uygulanmalıdır:
XFS dosya sistemi kullanılıyorsa:
sudo xfs_growfs /
EXT4 kullanılıyorsa:
sudo resize2fs /dev/sda3
3. Güncel Disk Durumunun Kontrolü
Disk genişletme işleminin başarıyla tamamlandığını doğrulamak için disk kullanım durumu kontrol edilir.
df -h
Yeni disk alanı aktif olarak kullanılabiliyorsa işlem tamamlanmıştır.
Sonuç
Bu rehberde, CentOS 7 tabanlı sunucularda disk alanının güvenli ve kesintisiz bir şekilde nasıl genişletileceği detaylı olarak ele alınmıştır. Anlatılan yöntemler, hem LVM kullanılan hem de standart disk yapısına sahip sistemlerde veri kaybı riski olmadan disk yönetimi yapılmasına olanak tanır.
Disk genişletme işlemleri sonrasında sistemin doğru şekilde çalıştığından emin olmak için df -h ve lsblk komutları ile kontrol yapılması önerilir. Kritik sistemlerde işlem öncesinde snapshot veya yedek alınması her zaman iyi bir uygulamadır.
